Zdrowa relacja partnerska
Relacja w związku partnerskim czy małżeństwie przypomina taniec dwojga odrębnych ludzi, którzy dokonali wyboru, aby przez jakiś czas wspólnie kroczyć przez życie. Każde z nich wnosi do tej relacji własną historię, doświadczenia, przekonania, marzenia oraz sposób przeżywania świata.
W dawnych czasach, i wciąż w niektórych kręgach kulturowych, wybór partnera często należał do rodziców lub całych rodzin. Decydowały względy ekonomiczne, społeczne czy religijne. W XXI wieku, przynajmniej w Polsce i większości krajów europejskich, ludzie zazwyczaj sami wybierają osobę, z którą chcą tworzyć związek.
Co sprawia, że spośród milionów ludzi wybieramy właśnie tę jedną osobę?
Część odpowiedzi jest świadoma. Zwracamy uwagę na wygląd, charakter, poczucie humoru, zainteresowania czy wartości. Jednak istnieje również druga część tej odpowiedzi – znacznie mniej widoczna. To procesy, których często nie jesteśmy świadomi.
Każdy z nas nosi w sobie doświadczenia z dzieciństwa, wcześniejszych relacji oraz wydarzeń, które ukształtowały nasze przekonania o sobie i innych ludziach. Niektóre z tych doświadczeń zostały przez nas dobrze przeżyte i zintegrowane, inne wciąż czekają na zrozumienie. Nie oznacza to, że jesteśmy wadliwi. Oznacza jedynie, że jako ludzie nieustannie się rozwijamy.
Można odnieść wrażenie, że często przyciągają nas osoby, przy których właśnie te mniej uświadomione części nas samych zaczynają dochodzić do głosu. To, co na początku wydaje się niezwykle pociągające, po pewnym czasie może stać się źródłem największych nieporozumień i konfliktów.
Być może jednym z głębszych sensów bliskiej relacji nie jest znalezienie osoby, która zaspokoi wszystkie nasze potrzeby, lecz spotkanie kogoś, przy kim zaczynamy wyraźniej widzieć samych siebie. Partner staje się w pewnym sensie lustrem. Możemy zobaczyć w nim nie tylko nasze mocne strony, ale również te fragmenty, które wciąż domagają się uwagi, akceptacji i rozwoju.
Są pary, które potrafią patrzeć na siebie z ciekawością i szacunkiem. Potrafią rozmawiać o tym, co trudne, brać odpowiedzialność za własne emocje i wspólnie dojrzewać. Kryzysy stają się dla nich okazją do lepszego poznania siebie i drugiej osoby.
Są jednak również relacje, w których nieuświadomione mechanizmy zaczynają przejmować kontrolę. Wówczas łatwo uwierzyć, że źródłem całego cierpienia jest partner. Zamiast dostrzegać własne lęki, zranienia czy niezaspokojone potrzeby, zaczynamy widzieć je przede wszystkim w drugiej osobie. Psychologia nazywa ten mechanizm projekcją.
Partner reaguje na nasze zachowanie swoimi emocjami i własnymi mechanizmami obronnymi. Powstaje błędne koło. Jedna reakcja wywołuje kolejną, a ta następną. Z czasem oboje są przekonani, że problem leży wyłącznie po drugiej stronie.
Rozpoczyna się taniec. Nie jest to już taniec bliskości, lecz taniec wzajemnych pretensji, rozczarowań i cierpienia. Każdy wykonuje kolejne kroki, nie zdając sobie sprawy, że oboje współtworzą ten sam wzorzec.
Czy to nie jest zbyt duże uproszczenie?
Oczywiście, że jest. Każda para jest inna, a przyczyny kryzysów bywają bardzo złożone. Mimo to doświadczenie wielu terapeutów pokazuje, że nasze nieuświadomione doświadczenia i utrwalone sposoby reagowania bardzo często odgrywają istotną rolę w trudnościach, których doświadczamy w bliskich relacjach.
Do terapii zwykle trzeba dojrzeć. Najczęściej para trafia do gabinetu dopiero wtedy, gdy cierpienie staje się większe niż lęk przed zmianą.
Czy samo odkrycie tego, co kryje się za kurtyną, wystarczy?
Samo uświadomienie sobie problemu nie rozwiązuje wszystkiego, ale bardzo często rozpoczyna proces zmiany. To, co zostało zauważone i nazwane, przestaje działać wyłącznie z ukrycia. Pojawia się możliwość wyboru innego sposobu reagowania.
Wyobraź sobie człowieka, który przez większość życia stoi pod wylotem rynny podczas ulewy. Jest mokry, zmarznięty i zastanawia się, dlaczego ciągle doświadcza tego samego. Może narzekać na deszcz, złościć się na rynnę albo obwiniać świat. Jednak dopóki stoi w tym samym miejscu, niewiele się zmieni.
Dopiero kiedy zauważy, że to właśnie miejsce, w którym stoi, sprawia, że nieustannie moknie, pojawia się możliwość zmiany. Nie musi przestać padać deszcz. Czasami wystarczy zrobić kilka kroków w bok.
To jednak nie jest takie proste. Jeśli ktoś stał pod tą rynną przez większość życia, może nawet nie wiedzieć, że istnieje inne miejsce. To, co znane, daje poczucie bezpieczeństwa, nawet jeśli wiąże się z cierpieniem. Wybranie nowej drogi wymaga odwagi, cierpliwości i często wsparcia drugiego człowieka.
Ta metafora jest oczywiście uproszczeniem, ale pokazuje coś bardzo ważnego. Najtrudniej jest zrezygnować nie z tego, co złe, lecz z tego, co dobrze znamy. Prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy odważymy się zrobić pierwszy krok poza dotychczasowy sposób przeżywania siebie, drugiego człowieka i relacji.
Zdrowy związek nie polega na tym, że dwoje ludzi nigdy się nie rani. Polega na tym, że stopniowo uczą się rozumieć siebie, brać odpowiedzialność za własne reakcje i z większą świadomością wybierać sposób, w jaki chcą być razem.