Bliskość bez granic – gdzie kończy się miłość, a zaczyna symbioza?
Symbioza to zjawisko występujące w naturze – ścisła i długotrwała forma współżycia dwóch organizmów, która przynosi korzyść przynajmniej jednemu z nich. Może przyjmować różne formy: od mutualizmu, w którym obie strony zyskują, przez komensalizm, aż po pasożytnictwo, gdzie jedna strona korzysta kosztem drugiej.W każdym z tych przypadków pojawia się silna współzależność.
Pierwszym doświadczeniem człowieka jest właśnie taka pełna zależność. Płód rozwija się w całkowitym połączeniu z organizmem matki – odżywiany, chroniony, zanurzony w bezpiecznym, ciepłym środowisku. Jego potrzeby są zaspokajane automatycznie, bez wysiłku.
Narodziny są więc pierwszym momentem konfrontacji z odrębnością. Nowy człowiek opuszcza swój „bezpieczny świat”, zaczyna samodzielnie oddychać, a fizyczna pępowina zostaje przecięta.
Jednak emocjonalnie proces ten trwa znacznie dłużej.
Nowonarodzone dziecko przez długi czas potrzebuje relacji, którą można nazwać symbiotyczną. Wystarczająco dobra matka czy ojciec starają się rozpoznawać jego potrzeby – głód, zmęczenie, potrzebę bliskości. Dziecko doświadcza wtedy świata jako miejsca bezpiecznego, a rodziców jako tych, którzy „wiedzą” i „rozumieją”.
Ta pierwotna symbioza jest naturalna i niezbędna dla rozwoju.
Pytanie pojawia się jednak wtedy, gdy ten stan trwa zbyt długo.
Co się dzieje, gdy emocjonalna „pępowina” nie zostaje symbolicznie przecięta? Gdy zamiast wspierać rozwój odrębności, rodzic – często z miłości – zaczyna „wchłaniać” dziecko, nieświadomie utrudniając mu budowanie własnej tożsamości?
Dziecko, które dorasta w takiej relacji, może nauczyć się, że miłość oznacza zlanie się z drugim człowiekiem. Że bliskość polega na tym, by być w pełni zależnym – bez wyraźnych granic, bez wyraźnego „ja”.
A gdy dorasta?
Może oczekiwać od partnera tego, co kiedyś dawał rodzic – intuicyjnego rozumienia, zaspokajania potrzeb, stałej obecności. Może pragnąć relacji, w której druga osoba „domyśla się” i „czuje” bez słów. A kiedy tak się nie dzieje – pojawia się frustracja, rozczarowanie, czasem poczucie odrzucenia.
Wiele związków, szczególnie na początku, ma w sobie elementy symbiotyczne. Szukamy w drugim człowieku tego, co było nam kiedyś dane – lub tego, czego bardzo brakowało. Czasem wybieramy osoby podobne do naszych rodziców, a czasem zupełnie inne – ale dynamika pozostaje zaskakująco podobna.
Czy to coś złego – potrzebować drugiego człowieka?
Nie.
Problem pojawia się wtedy, gdy odpowiedzialność za nasze potrzeby w całości oddajemy komuś innemu. Gdy oczekiwanie zastępuje zdolność do kontaktu ze sobą. Albo gdy sami próbujemy zaspokajać potrzeby innych, zapominając o własnych.
Często mówimy o miłości bezwarunkowej, idealnej. Ale czy miłość, w której zatracamy siebie, naprawdę jest pełna? Czy bliskość, która nie pozostawia miejsca na odrębność, daje wolność – czy raczej ją ogranicza?
Nie ma tu prostych odpowiedzi.
W terapii nie chodzi o dawanie gotowych rozwiązań, ale o odkrywanie własnej prawdy. Każdy człowiek jest historią – niepowtarzalną, złożoną, ukształtowaną przez relacje, które go stworzyły.
Mam jednak poczucie, że pragnienie symbiozy jest w nas bardzo głęboko zakorzenione. To pierwotne doświadczenie jedności, z którego wyrastamy – ale którego ślad często pozostaje.
Tęsknota za pełnym zrozumieniem, za byciem „widzianym” bez słów, za miłością, która obejmuje wszystko – jest czymś bardzo ludzkim.
Być może dojrzałość nie polega na porzuceniu tej tęsknoty, ale na znalezieniu sposobu, by być blisko – nie tracąc siebie.